18. İstanbul Bienali’nden İstanbul Modern Koleksiyonuna: Beş Kule Bir Tonoz

İstanbul Modern, koleksiyonuna Claudia Pagès Rabal’ın 18. İstanbul Bienali’nde sergilenen “Beş Savunma Kulesi” (Five Defence Towers, 2025) adlı yerleştirmesini dahil etti. 34 dakikalık bir video ile beş ışıklı panodan oluşan çalışma, müzenin asma katında ziyaretçilerle buluşmaya başladı. Eser, eylül ayında açılacak yeni koleksiyon sergisinin de bir parçası olacak.

1990 Barselona doğumlu Pagès Rabal’ın “Beş Savunma Kulesi”, kırılan zaman algıları, militarizasyon ve güvencesizlik meselelerini tarihsel savunma mimarileri üzerinden günümüzün siyasi sınırlarıyla ilişkilendiriyor. Yerleştirmenin merkezindeki “Beş Savunma Kulesinin Gecesi” başlıklı film, 360 derece kamerayla çekildi ve tavana yerleştirilen büyük ölçekli bir LED ekranda gösteriliyor. Ekranın biçimi ise kökleri eski İslam mimarisi tekniklerine uzanan Katalan tonozunu çağrıştırıyor.

Ziyaretçilerin uzanarak izlediği filmde dört performans sanatçısına Pagès Rabal da eşlik ediyor. Yavaş ritimli koreografi, duygusal yakınlık ile askeri disiplin arasında gidip gelirken; Katalanca, İspanyolca ve İngilizcenin birlikte kullanıldığı anlatı, İber Yarımadası’nın farklı iktidar ve fetih tarihlerini aynı dilsel düzlemde karşı karşıya getiriyor. İzleyicinin tavandaki görüntüye bakmak üzere konumlandırılması ise bedeni aynı anda hem izleyen hem de izlenen bir pozisyona taşıyor.

^{Claudia Pagès Rabal, Beş Savunma Kulesi, 2025}

Filme, günümüz Katalonya’sındaki Òdena, Manresana, Tossa, Miralles ve Vilademàger kulelerinin LED ışıklı fotoğrafları eşlik ediyor. Pagès Rabal bu tarihsel yapıları yalnızca geçmişin savunma mimarileri olarak değil, sınır çizme, denetleme ve dışlama mekanizmalarının bugüne uzanan mimari karşılıkları olarak ele alıyor. Beş perdeden oluşan yapıda feodal çatışmalardan İslam dünyasının mühendislik birikimine ve sömürgeci tarih yazımının görünmez kıldıklarına uzanan göndermeler; milliyetçilik, sınırlar ve aidiyetsizlik üzerine düşüncelerle yan yana geliyor.

“Beş Savunma Kulesi”, 20 Eylül–23 Kasım 2025 tarihleri arasında düzenlenen 18. İstanbul Bienali’nin ilk ayağında Külah Fabrikası’nda sergilenmişti. Bienalde dünyanın farklı bölgelerinden 47 sanatçının çalışmaları Beyoğlu–Karaköy hattındaki sekiz mekâna yayılmıştı.

Barselona’da yaşayan ve çalışan Claudia Pagès Rabal; video, performans, metin, müzik ve hareketi bir araya getiren pratiğinde dil, beden, mimari ve iktidar arasındaki ilişkileri araştırıyor. Dilbilim, psikanaliz ve sömürgesizleştirme çalışmalarından beslenen sanatçının son yıllardaki kişisel sergileri arasında Londra’daki Chisenhale Gallery’de gerçekleştirilen “Five Defence Towers” (2025), New York’taki SculptureCenter’da düzenlenen “In Practice: Claudia Pagès” (2024) ve Fundació Joan Miró’daki “Banditry” (2023) bulunuyor.

18. İstanbul Bienali’ndeki gösteriminin ardından İstanbul Modern koleksiyonuna katılan “Beş Savunma Kulesi”, tarihsel savunma yapılarından hareketle sınır, gözetim ve aidiyet meselelerini günümüzün politik coğrafyalarıyla buluşturan çok katmanlı bir çalışma olarak yeniden izleyici karşısına çıkıyor.

Yazı ve Fotoğraflar: ArtNews