20. Venedik Mimarlık Bienali Türkiye Pavyonu’nda “Devşirme Gelecekler”

^{Kapak: Başak Eren, Ece Yetim, Asya Ece Uzmay, Beril Sarısakal Erkent. Fotoğraf: Manuel Santander}

Venedik Bienali 20. Uluslararası Mimarlık Sergisi’nde Türkiye Pavyonu’nda yer alacak proje belli oldu. İKSV koordinasyonundaki pavyonda, ba-be commons kolektifinin “Devşirme Gelecekler” başlıklı projesi 8 Mayıs–21 Kasım 2027 tarihleri arasında izleyiciyle buluşacak.

Venedik Bienali 20. Uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu için düzenlenen iki aşamalı açık çağrı sonuçlandı. Seçici Kurul, toplam 43 başvuru arasından Başak Eren, Asya Ece Uzmay, Beril Sarısakal Erkent ve Ece Yetim’in oluşturduğu ba-be commons ekibinin “Devşirme Gelecekler” projesini seçti. Proje, 8 Mayıs–21 Kasım 2027 tarihleri arasında gerçekleştirilecek Venedik Mimarlık Bienali kapsamında Türkiye Pavyonu’nda sergilenecek.

Hülya Ertaş, Bilge Kalfa, Cem Sorguç, Melis Varkal ve Prof. Dr. Şebnem Yücel’den oluşan Seçici Kurul, açık çağrının ikinci aşamasına davet edilen üç proje arasından “Devşirme Gelecekler”i belirledi. Kurul, projenin mimarlık tarihinde farklı yapılardan alınan parçaların yeni bağlamlarda yeniden kullanılması anlamına gelen devşirme (spolia) geleneğine dayanan güçlü kavramsal çerçevesine ve bu coğrafyaya özgü devşirme tekniklerini küresel mimarlık tartışmasına taşıma potansiyeline dikkat çekti.

Geçmişin parçalarından geleceğin mimarlığına

“Devşirme Gelecekler”, devşirmeyi yalnızca geçmişten miras kalan bir yeniden kullanım yöntemi olarak değil; malzemeler, ekolojiler, bellek ve toplumsal ilişkiler arasında yeni bağlar kurabilecek eleştirel bir mimarlık pratiği olarak ele alıyor. Proje, zaman içerisinde değişen, dönüşen ve farklı unsurları bünyesine katarak yeniden güncellik kazanan devşirmeyi; birlikte varoluş, arşivleme, yavaşlama, tamir etme ve geleceğe yönelik spekülasyon üretme başlıkları üzerinden araştıracak.

Araştırmalar ve sanatçı işbirlikleriyle geliştirilecek Türkiye Pavyonu, devşirme yöntemlerinin geleceğin mimarlığını nasıl biçimlendirebileceği sorusundan hareket edecek. Böylece tarihsel bir inşa yönteminin günümüzün ekolojik ve toplumsal sorunları karşısında taşıyabileceği imkânları tartışmaya açacak.

Projenin önemli tartışma eksenlerinden birini ise devşirmenin tarihsel ve politik mirası oluşturuyor. “Devşirme Gelecekler”, yöntemin emperyal geçmişinden kaynaklanan anlam ve güç ilişkileriyle yüzleşirken, devşirmenin yerleşik anlamlarının tersine çevrilerek eşitlikçi bir yapma biçimi olarak yeniden düşünülüp düşünülemeyeceğini sorguluyor. Bu yaklaşım, yeniden kullanımı yalnızca kaynakların verimli değerlendirilmesine ilişkin teknik bir mesele olmaktan çıkararak mimarlığın üretim biçimleri, tarih, mülkiyet, ekoloji ve müşterekler üzerinden yeniden tartışılabileceği bir alana taşıyor.

^{Temsili devşirme örneği}

Döngüsel, yerel ve müşterek bir mimarlık önerisi

Türkiye’nin üretme ve onarma kültürlerinden beslenen proje, doğal kaynakların tüketimine dayalı üretim modellerinin karşısına döngüsel, yerel ve müşterek bir mimarlık anlayışı koymayı hedefliyor. Bu düşünce serginin yalnızca kavramsal çerçevesinde değil, pavyonun mekânsal kurgusunda da karşılık bulacak.

Ziyaretçinin devşirme yöntemini keşfetmesine ve dönüştürmesine alan açması planlanan sergi, aynı zamanda bugünün mimarlık üretiminin geleceğe nasıl bir miras bırakacağı sorusunu gündeme taşıyacak. Böylece “Devşirme Gelecekler”, geçmişten devralınan parçaların nasıl yeniden kullanılabileceğinden hareketle, gezegensel krizler karşısında mimarlığın üretim ve düşünme biçimlerinin nasıl değişebileceğine odaklanacak.

^{Beril Sarısakal Erkent, Başak Eren, Asya Ece Uzmay, Ece Yetim. Fotoğraf: Manuel Santander}

ba-be commons kimdir?

“Devşirme Gelecekler”in arkasındaki ba-be commons, Başak Eren, Asya Ece Uzmay, Beril Sarısakal Erkent ve Ece Yetim’in İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nde başlayan birlikteliklerinden doğan bir araştırma kolektifi. Başak Eren 2015’te, kolektifin diğer üyeleri ise 2016’da İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nden mezun oldu. Ekip üyeleri daha sonra ABD’de farklı üniversitelerde mimarlık tarihi ve kuramı, tasarım ve mimari temsil alanlarındaki akademik çalışmalarını sürdürürken ortak araştırma alanları etrafında yeniden bir araya geldi.

Başak Eren Pennsylvania Üniversitesi Weitzman Tasarım Okulu’nda, Asya Ece Uzmay Cornell Üniversitesi Mimarlık, Sanat ve Planlama Fakültesi’nde, Beril Sarısakal Erkent ise Columbia Üniversitesi Mimarlık, Planlama ve Koruma Enstitüsü’nde doktora çalışmalarını sürdürüyor. Ece Yetim, Wentworth Teknoloji Enstitüsü ile Rhode Island Tasarım Okulu’nda öğretim üyesi olarak görev yapıyor. Kolektifin çalışmaları mimarlık tarihi ve kuramının yanı sıra mimari temsil pratikleri ve tasarım araştırmaları üzerinde yoğunlaşıyor. “Devşirme Gelecekler”, ekibin farklı ülkelerde ve akademik kurumlarda yıllardır yürüttüğü araştırmaları ortak bir mimari öneri altında bir araya getiriyor.

İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) koordinasyonunu yürüttüğü Venedik Mimarlık Bienali Türkiye Pavyonu, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın katkıları ve T.C. Dışişleri Bakanlığı’nın himayesinde; Schüco Türkiye ve VitrA’nın eş sponsorluğunda gerçekleştirilecek.

Venedik Bienali 20. Uluslararası Mimarlık Sergisi, 8 Mayıs–21 Kasım 2027 tarihleri arasında Venedik’te düzenlenecek.

Yazı ve Fotoğraflar: ArtNews