İran’da Rejim Baskısı Derinleşiyor: Sanat Dünyası Askıda

İran’da günlerdir süren ulusal internet kesintisi, yalnızca politik protestoları değil, ülkenin kırılgan sanat ekosistemini de derinden sarsıyor. Sinemacılar, görsel sanatçılar ve kültür emekçileri, iletişimin kesilmesini “doğrudan bir baskı aracı” olarak nitelendirirken; başkent Tahran başta olmak üzere birçok kentte sanat galerileri faaliyetlerini askıya almaya başladı.

İran’da artan baskı ortamı

Ülkede kadınların yaşam hakkı, zorunlu başörtüsü uygulamaları, derinleşen ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve temel yaşam maliyetlerindeki artışa karşı başlayan rejim karşıtı protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleriyle bastırılmaya çalışılıyor. Bu süreçte çok sayıda protestocu öldürüldü, binlerce kişi gözaltına alındı. İnternet kesintileri ve iletişim kısıtlamaları ise yaşanan hak ihlallerinin görünür olmasını engelleyen sistematik bir zulüm mekanizması olarak değerlendiriliyor. Sanat çevreleri, bu baskı ikliminin ifade özgürlüğü kadar kamusal ve kültürel yaşamı da doğrudan hedef aldığını vurguluyor.

^{Jafar Panahi ve Mohammad Rasoulof}

İran sinemasının uluslararası alanda tanınan isimleri Jafar Panahi ve Mohammad Rasoulof, yayımladıkları ortak açıklamalarda internet karartmasının yalnızca bilgi akışını değil, sanatsal üretimin dolaşımını ve görünürlüğünü de felç ettiğini vurguladı. Sanatçılar, özellikle bağımsız üretim yapan çevrelerin dijital platformlar olmadan varlık göstermesinin neredeyse imkânsız hale geldiğine dikkat çekti.

Galeriler: “Bu koşullarda sergi açmak mümkün değil”

İnternet kesintisiyle eş zamanlı olarak artan güvenlik baskısı, fiziksel sanat mekânlarını da doğrudan etkiliyor. Tahran’daki birçok çağdaş sanat galerisi sergi açılışlarını iptal etti; bazıları ise tamamen kapılarını kapatma kararı aldı. Galeri sahipleri, ziyaretçi güvenliği, sanatçıların görünürlüğü ve iletişim olanaklarının ortadan kalkmasını gerekçe gösteriyor.

Dijital karartma, kültürel hafızayı da tehdit ediyor

Sanat çevreleri, kesintinin yalnızca geçici bir kriz değil, kültürel hafıza açısından kalıcı sonuçlar doğurabileceği görüşünde. Sergi arşivleri, sanatçı portföyleri, eleştiri metinleri ve uluslararası bağlantılar büyük ölçüde çevrimiçi mecralara bağımlı. Bu mecraların susturulması, İran sanatının küresel dolaşımdan dışlanması riskini artırıyor.

Aynı zamanda birçok sanatçı, sosyal medya üzerinden dayanışma ya da protesto mesajları paylaşamadığı için oto-sansür ve görünmezlik ikilemiyle karşı karşıya. Kültür profesyonelleri, bu durumun uzun vadede İran’daki bağımsız sanat üretimini ciddi biçimde zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.

Sanat dünyası beklemede

Şu an için galerilerin ne zaman yeniden açılacağı, sergilerin ne zaman devam edeceği belirsizliğini koruyor. Sanat çevrelerinde hâkim olan görüş ise net: İletişim özgürlüğü olmadan sanatın kamusal varlığı mümkün değil. İran’da yaşanan bu süreç, sanatın yalnızca estetik bir alan değil; ifade özgürlüğü, kamusal alan ve toplumsal hafıza ile doğrudan ilişkili bir pratik olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.

Yazı ve Fotoğraflar: ArtNews