Tarihi Figürlerin Arasında Gündelik Bir Kadın: Trafalgar Square’de “Lady in Blue”

Londra’nın çağdaş sanatla özdeşleşen kamusal alanlarından Fourth Plinth’in yeni eseri, Tschabalala Self’in Lady in Blue adlı yapıtı oldu. Trafalgar Square’de 10 Eylül’de izleyiciyle buluşan heykel, tarihsel kahramanların yerine günümüz kentlisini anıtsal ölçekte meydanın merkezine taşıyor.

New York merkezli sanatçı Tschabalala Self’in Lady in Blue adlı heykeli, Teresa Margolles’in 2024’ten bu yana kaidede yer alan Mil Veces un Instante (A Thousand Times in an Instant) adlı yapıtının ardından Fourth Plinth’te yerini aldı. Eser, program kapsamında gerçekleştirilen 16. sipariş çalışma oldu.

Kentte yürüyen genç bir kadın figürünü merkeze alan Lady in Blue, belirli bir tarihsel kişiliği anıtlaştırmak yerine gündelik yaşamdan bir figürü Trafalgar Square’in anıtsal düzenine yerleştiriyor. Self’in “gündelik kadınlara” bir saygı duruşu olarak tanımladığı figür, geçmişe dönük bir kahramanlık anlatısı yerine bugünün kent yaşamına işaret ediyor.

^{Tschabalala Self}

Heykelin konumu, eserin taşıdığı anlamı da belirginleştiriyor. Trafalgar Square’deki diğer kaidelerde Kral IV. George ile 19. yüzyılın askerî figürleri yükselirken Lady in Blue, aynı meydanda çağdaş ve anonim bir kadın figürüne anıtsal bir görünürlük kazandırıyor.

Trafalgar Square’in Çağdaş Sanat Noktası

Fourth Plinth, bugün uluslararası ölçekte en tanınan kamusal sanat programlarından biri. Trafalgar Square’in uzun yıllar boş kalan kuzeybatı kaidesi, 1999’da Mark Wallinger’ın Ecce Homo adlı yapıtıyla çağdaş sanata açıldı. Zaman içinde dönüşümlü eserlerin sergilendiği önemli bir kamusal sanat platformuna dönüşen kaide; çağdaş sanatı müze ve galerilerin dışına çıkararak Londra’nın merkezinde, herkesin erişimine açık bir alanda görünür kılıyor.

Program bugüne kadar Rachel Whiteread, Yinka Shonibare, Katharina Fritsch ve David Shrigley gibi sanatçıların çalışmalarına ev sahipliği yaptı. Geçici olarak yerleştirilen her yeni eser, Trafalgar Square’in tarihsel anıtlarıyla farklı bir ilişki kurarken Fourth Plinth’i anıt, temsil ve kamusal alan üzerine süregelen bir tartışmanın da odağında tutuyor.

Tschabalala Self, Fourth Plinth’in 2026 siparişi için 2024 yılında seçildi. Bağımsız Fourth Plinth Commissioning Group tarafından yürütülen süreçte kısa listeye kalan projeler kamuoyunun değerlendirmesine de açıldı ve 10 binden fazla görüş toplandı.

Lady in Blue 2028’e kadar Trafalgar Square’de kalacak. Ardından Fourth Plinth’te Romanya doğumlu sanatçı Andra Ursuţa’nın Untitled adlı yapıtı yer alacak.

Trafalgar Square’in tarihsel anıtları arasına yerleşen Lady in Blue, Fourth Plinth’in uzun süredir gündemde tuttuğu soruyu yeniden öne çıkarıyor: Kamusal alanda kim görünür olur ve günümüzde bir anıt kimi temsil eder?