Yeni Yılın Resmi: Zamanı Yeniden Görmek

Sanat tarihinde yılbaşı, çoğu zaman takvimde bir tarih değil;
insanın kendine “devam” deme biçimidir.

Takvimler değiştiğinde zaman gerçekten yenilenir mi, yoksa biz ona yeniden bakmayı mı öğreniriz?
Sanat tarihi, yılbaşını balonlar, ışıklar ve geri sayımlarla değil; mevsimlerin dönüşü, gündelik hayatın ritmi ve insanın devam etme hâli üzerinden anlatır. Bu yüzden “yeni yıl”, sanatta bir süsleme değil; bir durak, bir bakış aralığı, bir yeniden görme imkânıdır.

Sanat tarihinde yeni yılın izini sürdüğümüzde, yolumuz önce Pieter Bruegel the Elder’e çıkar.
16. yüzyıl Flaman Rönesansı’nın en güçlü isimlerinden biri olan Bruegel, kış sahnelerinde yeni yılı büyük bir başlangıç ânı olarak değil; hayatın sürekliliği olarak resmeder. Avcılar yoldadır, insanlar çalışır, çocuklar kayar; soğuk hissedilir ama hayat durmaz. Zaman, burada dramatik bir kırılma yaratmaz; akar, döner ve devam eder.

^{Pieter Bruegel the Elder, Karda Avcılar, 1565, Ahşap panel üzerine yağlıboya, 117 × 162 cm,  Kunsthistorisches Museum, Viyana}

Bruegel’in resimleri doğrudan yeni yılı değil, onu mümkün kılan zaman döngüsünü anlatır.
Mevsimler, takvimler ve gündelik hayat iç içedir. Umut, açıkça ilan edilmez; ama tam da bu yüzden güçlüdür. Çünkü umut, çoğu zaman gösterişli bir sevinçten değil, alışılmış olanın sürmesinden, hayatın ritmini kaybetmemesinden doğar.

Bu bakış, yüzyıllar sonra farklı bir bağlamda Edward Hopper’ın resimlerinde yeniden karşımıza çıkar.

20. yüzyıl Amerikan gerçekçiliğinin en karakteristik temsilcilerinden olan Hopper, kutlamaları değil; kutlamadan arta kalan sessizliği resmeder. Pencereden sızan bir ışıkta, geceye rağmen açık kalan bir mekânda, boş bir sokakta… Hopper yeni yılı doğrudan betimlemez; ama yeni bir bakma hâlini görünür kılar.

^{Edward Hopper, Night Windows, 1928, Tuval üzerine yağlıboya, 60,96 × 76,2 cm, Museum of Modern Art (MoMA), New York}

Hopper’ın dünyasında gürültü yoktur; ama ışık vardır. Bu ışık, yalnızlık kadar farkındalık da taşır. Kalabalıktan arınmış bu sahneler, zamanın durduğu değil; aksine, fark edildiği anları çağrıştırır. Yeni yıl, burada yüksek sesle ilan edilmez. Bazen sadece daha dikkatli bakarak başlar.

Bruegel’in döngüsel dünyasıyla Hopper’ın durup bakan yalnızlığı arasında görünmez bir bağ vardır.
Biri bize zamanın sürdüğünü, diğeri zamanın fark edildiğini gösterir. Ve belki de yeni yıl tam olarak bu iki hâlin kesiştiği yerdedir:
Hayat devam ederken, bakışın değişmesi.

Yeni bir yıla girerken, bence de ihtiyacımız olan şey zamanı hızlandırmak değil; ona daha dikkatli bakmak. Sanatın yüzyıllardır hatırlattığı gibi, umut çoğu zaman büyük başlangıçlardan ziyade, devam eden hayatın içindeki küçük anlarda saklı. Yeni yılın, bakışı tazeleyen, ritmi bozmadan yenileyen, gündeliğin içindeki anlamları görünür kılan bir eşik olmasını diliyorum. Zamanın akışına biraz daha farkındalık, biraz daha merak ve daha çok ışık ekleyebildiğimiz bir yıl olsun.

^{Kapak: Pieter Bruegel the Elder, Beytlehem’de Nüfus Sayımı, 1566, Ahşap panel üzerine yağlıboya, 115,5 × 163 cm, Kraliyet Güzel Sanatlar Müzesi, Brüksel}