Alican Leblebici: Bir Yüzle Başlayan Yolculuk

Hipergerçekçi portrelerin ressamı Alican Leblebici ile kimlik, koleksiyonculuk ve üretim üzerine...

Alican Leblebici’nin resimlerinde yüz, insanın kendisiyle ve dünyayla hesaplaştığı bir alana açılıyor. Hipergerçekçi portrelerinin ardında yalnızca kim olduğumuz değil, başkalarının bakışında kime dönüştüğümüz sorusu da beliriyor. ARTtv için gerçekleştirdiğimiz söyleşide, çocukken kuzenine modellik yaptığı zamanlarda filizlenen resim merakının bir ifade arayışına nasıl evrildiğini konuştuk. Sohbetimiz, kişisel deneyimlerinin üretime düştüğü izlerden koleksiyonerlerle kurduğu ilişkiye, malzeme denemelerinden yapay zekanın yaratıcı süreçteki yerine uzanıyor.

Hipergerçekçi portre ve otoportreleriyle tanınan sanatçı, Marmara Üniversitesi Resim Öğretmenliği Bölümü’nde lisans eğitimini, ardından aynı üniversitede yüksek lisansını tamamlıyor. Heykel, fotoğraf, video ve yerleştirmeyi de kapsayan pratiği, farklı araçlar üzerinden düşünme isteğini yansıtıyor. Bu çeşitliliğin kökeninde ise çocukluk yıllarında keşfettiği yüzler var.

 

Bir Merakın Mesleğe Evrilmesi

Güzel sanatlara hazırlanan kuzenine modellik yaptığı günlerde, bir yüzün kağıt üzerine yansıması Alican’ın dikkatini çekiyor. Kuzeninin teşvikiyle yaptığı ilk resmi hala kendisinde. Derslerinde başarılı bir öğrenci olduğu için ailesi onun daha farklı bir mesleğe yönelmesini ümit ederken o ise resim yapma isteğine aile içinde kabul görecek bir yol arıyor. Bir dönem polis olup robot resim çizmeyi düşünmesi de bu arayışın parçası.

Hikayesinde babaannesinin yeri ayrı. Okuma yazma bilmemesine Türkçeyi de sınırlı konuşabilmesine rağmen yine de öğretmenlere ve okul yöneticilerine danışarak torununun yöneldiği alanı anlamaya çalışıyor. Sanat eğitiminin aile için belirsiz bir yol olduğu ortamda, bu merak ve çabanın Alican’ın hafızasında kalıcı bir izi var.

Üretimin maddi koşullarıyla da erken yaşta tanışıyor. Adıyaman’da bir heykeltıraşın yanında modelleme ve kalıp almayı öğrenerek ilk kazancını heykelden elde ediyor. Üniversite yıllarında malzeme ve ekipman bütçesi, hangi alanda çalışabileceğini belirleyen başlıca etkenlerden biri. Heykelde edindiği beceriler, sınırlı imkanlarla üretmeyi sürdürebileceği bir yol açıyor.

Deneyimin Biçime Dönüşmesi

Alican’ın sanatçı kimliğine bakışında, yaşadıklarını anlamlandırma ihtiyacı belirleyici. Adıyaman’dan İstanbul’a geldiği yıllarda başkalarının bakışında kendine biçilen yerle karşılaşması, kimliği ve görünme biçimi üzerine yeniden düşünmesine yol açıyor. Bu düşünce eserlere hemen yansımıyor; yaşananla görsel ifade arasında, fikrin olgunlaşmasına izin veren bir mesafe var.

2015’te PİLOT’ta açılan Fingerprint (Parmak İzi) sergisi, kişisel hikayenin daha geniş sorularla buluştuğu duraklardan biri. Portre ve otoportre burada, insanın dış görünüşünden yola çıkarak kimlik, hafıza ve aidiyet meselelerine açılıyor.

Kendisi sanatın etkisini de aynı mütevazı ölçekte tarifliyor. Bir eserin doğrudan bir sorunu çözmesini beklemediğini; ancak çözüm bulabilecek insanların zihnini “bir kum tanesi kadar” bile olsa kurcalayabileceğine inandığını belirtiyor. Bu kurcalama, günü geldiğinde verilecek bir kararda ya da başka bir insana çevrilen bakışta karşılığını bulabilir, diye ekliyor.

Üsluba yaklaşımı da değişime açık. Sanatçının her dönem aynı görsel dili sürdürmesi gerektiği fikrine uzak duruyor; ilgiler ve meseleler değişirken ifadenin de değişmesini doğal buluyor. Eserler arasındaki bağı, ilk bakışta fark edilen benzerliklerde değil, onları doğuran düşüncede arıyor. Bu yüzden piyasada karşılığı olan bir biçimi tekrarlamak yerine, o sırada kendisini meşgul eden meseleye uygun bir dil kurmayı seçiyor. Sanatçı kimliğini “gömlek giymek” gibi sabit bir tanıma sığdırmayı da doğru bulmuyor.

Görüntünün Ardındaki Düşünce

Hipergerçekçi resimlerde genelde ilk karşılaşmalarda teknik ustalık öne çıkar. Alican ise izleyicinin bu ilk etkiden sonra görüntünün neden kurulduğunu ve hangi bağlamda anlam kazandığını sormasını istiyor. Eserin farklı okumalara açık kalması, izleyiciyle ilişkisinin sürmesini sağlıyor.

Bunu anlatırken bir çocuğun karton bir kutuyla kurduğu oyundan örnek veriyor: Aynı kutu bir an arabaya, bir an uzay gemisine dönüşebilir, izleyicinin deneyimi ve hayal gücü de eserin anlam alanını aynı bu şekilde genişletebilir diyor. Küratörün seçimleri de, eserlerin yan yana geliş biçimi ve sergileme düzeni ile birlikte bu karşılaşmalara yeni ilişkiler ekliyor.

Koleksiyoner ve Sergi Duvarı

Koleksiyonerlerle bağını zamanla gelişen bir ilgi olarak anlatıyor. Bir sanatçının birden fazla eserini edinmek, onun üretimindeki değişimi izlemeyi ve dünyasına daha yakından bakmayı sağlıyor. Alican’a göre bu ilgide sanatçının tavrı ve karakteri de belirleyici.

Bu bağın karşılığı sergi salonlarında da görülüyor. “Depresyon (Otoportre) ,2012” çalışmasının, Arter’de 2024’te açılan, Ömer Koç Koleksiyonu’nun “Farz Et Ki Sen Yoksun” sergisinde yer aldığını ve orada çocukluğundan beri hayranlıkla izlediği farklı sanatçılar ile aynı duvarı paylaştığını mutlulukla hatırlatıyor. Ve en son Akaretler’de 17 Eylül’de açılan ve 8 Kasım’a dek sürecek “Collector’s Edition” sergilerinde, Banu ve Hakan Çarmıklı koleksiyonundan “Kavuşma”da ve Öner Kocabeyoğlu koleksiyonundan “Tutku ve Sabır”da farklı eserleriyle yer alıyor.

Türkiye’de galerilerin ve sanatla ilgilenen insanların çoğalmasını olumlu buluyorken bu canlılığın İstanbul dışına taşmasına da değer veriyor. Eskişehir’deki Odunpazarı Modern Müze’yi (OMM), başka şehirlerde kurulabilecek sanat ortamları için örnek gösteriyor.

^{Duygu Aydemir & Alican Leblebici}

Malzemeden Yapay Zekaya

Farklı malzeme ve disiplinleri deneme isteği, heykelle ilişkisinde somut bir karşılık buluyor. Aradığı özellikteki modelleme malzemesine ulaşamayınca kendi mum bazlı karışımını geliştirmiş. Heykeli bizzat biçimlendirmeyi seçmesi, malzemeyle temasın üretimindeki yerini gösteriyor. Fotoğraf ise resimlerine referans oluşturduğu, modelle ya da kendi görüntüsüyle çalıştığı bir hazırlık alanı.

Yapay zekayı da çalışma sürecine katıyor. Dijital eskizler geliştirmek, bir heykel fikrini üç boyutlu model üzerinden araştırmak ve farklı olasılıkları görmek için bir yardımcı olarak kullanıyor. Ortaya çıkan sonuçların yönlendirme ve düzeltme gerektirdiğini söylüyor; neyin aranacağına ve hangi sonucun işe yarayacağına karar verenin hala sanatçının kendisi olduğunu özellikle vurguluyor.

Yeni araçların üretimi değiştirebileceğini kabul ederken öte yandan teknolojinin günlük hayatta düşünme ve karar verme alışkanlıklarımızı nasıl etkilediğine dair sorularını da koruyor. Yapay zekaya ilgisi, insanın kendi becerilerini kullanmayı sürdürmesine verdiği değerle birlikte ilerliyor.

Üretimin dışında, bağlama çalmanın ve şehirden uzaklaşıp uzun yollara çıkmanın hayatında geniş yeri var. Bağlamayı hobi olarak tanımlaması, yalnızca keyif almak için ayırdığı alanı koruma isteğinden kaynaklı. Alican için kimlik, bir kez giyilip bırakılan bir gömlek değil, yaşadıkça gelişen bir yolculuk.

 

Yazı ve Fotoğraflar: Duygu Aydemir