Ayın Kitabı: Atatürk’ten Yadigâr TCG Savarona

Sayı: 13 - Kasım 2026

Oryal Ünver ve Ali Rıza İşipek’in hazırladığı Atatürk’ten Yadigâr TCG Savarona, geminin 1931’den 1986’ya uzanan tarihini fotoğraflar, gemi jurnalleri ve denizcilerin anılarıyla anlatıyor. İki ciltlik çalışma, Atatürk’ün 1938 yazında Savarona’da geçirdiği günlerin yanı sıra yatın Cumhurbaşkanlığı ve donanma hizmetindeki yıllarını da ele alıyor.

Atatürk’ün Savarona’da dinlediği plakların listesi, kitabın en dikkat çekici arşiv ayrıntılarından biri. İstanbul Deniz Müzesi arşivinden derlenen bu liste, Savarona’daki gündelik yaşama dair bir iz bırakıyor. Kitap, aynı yazın resmî gündemine de dönüyor. Sağlığı nedeniyle Savarona’ya geçen Atatürk, Romanya Kralı II. Carol’u burada kabul etti ve 9 Temmuz 1938’de gemide toplanan Bakanlar Kurulu’na başkanlık etti.

Cumhurbaşkanlığı Yatından Eğitim Gemisine

İlk cilt, 1931’de Hamburg’da suya indirilen Savarona’nın inşasından 1938’de Türkiye tarafından satın alınmasına, gemi personelinden Cumhurbaşkanlığı dönemindeki protokol görevlerine uzanıyor. İstanbul Deniz Müzesi’nin Savarona koleksiyonuna ayrılan bölüm ise yatın tarihini, Atatürk’ün kullandığı yazı ve sofra takımları gibi bugün müzede korunan eşyalar üzerinden izlemeye imkân veriyor.

Savarona’nın 1951’de donanmaya eğitim gemisi olarak katılmasıyla anlatının merkezine Deniz Lisesi ve Deniz Harp Okulu öğrencileri yerleşiyor. İkinci ciltte açık deniz tatbikatları sefer sefer ele alınıyor. Yazarlar, mezunların paylaştığı fotoğrafları ve anıları gemi komutanlarının günlükleriyle bir araya getiriyor. Anlatılarda tarihler ve limanlar birbirini tutmadığında gemi jurnallerine başvuruyorlar. Böylece sefer kayıtları, denizcilerin gemideki yaşama dair hatırladıklarıyla birlikte okunabiliyor.

Kitabın hazırlanışında anılarını ve fotoğraflarını paylaşan denizciler, ilk baskının finansmanına da bir imece kampanyasıyla katkıda bulundu. Kasım 2023’te iki cilt olarak yayımlanan Türkçe baskıyı, Aralık 2024’te İstanbul’da çıkan 380 sayfalık İngilizce baskı izledi. Bazı kısaltma ve eklemelerle tek cilt olarak hazırlanan İngilizce baskıya, Savarona görselleriyle tasarlanan pullar da eklendi.

ARTtv: Savarona’nın tarihini bir kitapta anlatma fikri nasıl doğdu? İkinizin de gemiyi öğrencilik yıllarınızdan tanıması, kitabın bakışını nasıl şekillendirdi?

Oryal Ünver ve Ali Rıza İşipek: Bu kitabı yazma fikri aslında pandemi döneminde akşamları sanal ortamda yaptığımız sohbetler esnasında doğdu. Konu şanlı Yavuz kruvazörü idi. Katılımcıların bir kısmı Yavuz’un müze olamadığına çok üzüldüklerini belirttiler, bu tür hataların en azından artık yapılmaması gerektiğini belirttiler. Sonuçta Yavuz’u artık geri getirme imkânımız yoktu ama o sırada Atatürk’ten yadigâr TCG Savarona henüz duruyordu. Uzun bir süredir atıl olduğundan yok olma tehlikesi ile karşı karşıyaydı.

Bizler de o zaman Savarona’yı kurtarmak için bir şeyler yapılması gerektiğini düşündük. Sonuçta en uygun hâl tarzının toplumda bir farkındalık yaratma olduğunu, bunun için de bir kitap yazılması gerektiği fikri ağırlık kazandı.

Öğrencilik yıllarımızda bu gemi ile seyirlere çıkmış, Atatürk ile aynı havayı teneffüs etmiş olmak hakikaten bizler için büyük bir onur ve ayrıcalıktı. Kalplerimizde Savarona’nın yeri her zaman için çok özel olmuştur. Bizim bir bahriyeli olarak denizciliği öğrendiğimiz, engin denizlerin büyüsüne kapıldığımız ilk göz ağrımız olmuştur. Kitabı yazarken de bu duygular bizleri her zaman için motive etmiş, aynı zamanda da oldukça duygulandırmıştır.

ARTtv: Savarona, kamuoyunda daha çok Atatürk’ün yatı olarak biliniyor. Siz kitabınızda geminin eğitim yıllarına da geniş yer ayırıyorsunuz. Bu iki dönemi bir arada okumak, Savarona’ya dair yerleşik algıyı nasıl değiştiriyor?

O.Ü. & A.R.: TCG Savarona’yı yalnızca Atatürk’ün yatı olarak görmek, onun uzun ve anlamlı hayatının en değerli ama tek olmayan bir bölümüne bakmaktır. Atatürk’ün gemide geçirdiği günler TCG Savarona’ya tarihimizde özel bir yer kazandırmıştır. Eğitim yılları ise bu mirasın yaşamaya devam ettiğini gösterir.

TCG Savarona’nın eğitim gemisi olarak genç denizcilerin denizi, gemi yaşamını ve birlikte görev yapmayı öğrendiği bir okul olmuştur. Güvertesinde yetişen denizcilerin anıları ve deneyimleri, onu yalnızca geçmişi hatırlatan bir gemi olmaktan çıkarır, Cumhuriyet’in denizcilik birikiminin bir parçası hâline getirir.

Bu iki dönemi birlikte okuduğumuzda TCG Savarona’ya bakışımız da genişler. Onu hem Atatürk’ten kalan değerli bir yadigâr hem de Türk denizcilerinin yetişmesine hizmet etmiş yaşayan bir denizcilik mirası olarak görürüz.

ARTtv: Savarona’yı ilk kez bu kitapla tanıyan bir okurun, kitabı bitirdiğinde Türkiye’nin denizcilik tarihine dair hangi soruyu sormasını isterdiniz?

O.Ü. & A.R.: “Atatürk’ün denize ve Savarona’ya verdiği değer, Türkiye’nin denizci bir ülke olma hedefi hakkında bize ne anlatıyor; biz bugün bu hedefin neresindeyiz?”

Yazı ve Fotoğraflar: ArtNews