Formun Ötesinde: Sanatla Temas Halinde
Sanat, uzun zamandır yalnızca seyredilen bir olgu olmaktan uzaklaşıyor. Duvarlardan, kaidelerden ve beyaz küplerden taşarak hayatın içine karışıyor. Bu geçiş, yalnızca mekânsal bir yer değişimi değil; algının, temasın ve deneyimin yeniden tanımlanması anlamına geliyor. Günümüzde sanat, izleyiciyle arasına mesafe koyan bir temsil olmaktan çok, onun gündelik ritmine sızan bir varlık hâlini alıyor.
20.yüzyılın ikinci yarısından itibaren, sanat ve tasarım arasındaki sınırlar bilinçli biçimde bulanıklaştırıldı. Bauhaus’un “sanat hayatın içindir” yaklaşımı, işlev ile estetik arasındaki hiyerarşiyi kırmayı hedefledi. Daha yakın dönemde ise Donald Judd’un mobilya formundaki işleri, sanat nesnesinin kullanılabilirliğini bir problem olarak değil, bir imkân olarak ele aldı. Judd’un sandalyeleri ve masaları ne tamamen işlevsel ne de yalnızca heykeldi; tam da bu arada var olarak izleyiciyi konfor alanından çıkardı.
Bu yaklaşım, günümüzde sanatın deneyselliğini belirleyen temel damarlardan biri hâline geldi. Sanatçı, artık yalnızca ne ürettiğiyle değil, o üretimin hayatla nasıl temas ettiğiyle de ilgileniyor. Bir yüzeyin, bir nesnenin ya da bir mekânın sanata ev sahipliği yapması, eserin anlamını daraltmak yerine genişletiyor. Çünkü gündelik hayat, steril değil; iz bırakıyor, değiştiriyor, dönüştürüyor.
Sanatçı Yusuf Aygeç’in bu çalışması da tam olarak bu algı kırılmasının içinde konumlanıyor. Resim, bu kez kendine kapalı bir yüzeyde değil; hayatın merkezinde duran bir nesne üzerinde var oluyor. Masa, burada bir araç olmaktan çıkarak düşüncenin alanına dönüşüyor. Sanat, izleyiciyle karşılaşmak için özel bir an talep etmiyor; onunla aynı mekânı, aynı zamanı paylaşıyor.
Aygeç’in renk kullanımı ve yüzeyle kurduğu ilişki, bu gündelik temas hâlini güçlendiriyor. Boya, nesnenin üzerine yerleşen yabancı bir katman değil; onun doğal dokusuyla birlikte hareket eden bir müdahale. Bu yaklaşım, Japon wabi-sabi estetiğinin kusuru ve geçiciliği yücelten tavrını ya da Arte Povera’nın malzemenin kendi hikâyesini görünür kılma arzusunu çağrıştırıyor. Yüzey, tamamlanmış bir son değil; zamanla değişen bir süreç olarak var oluyor.
Sanatın tasarımla kesiştiği bu noktada izleyici de dönüşüyor. Artık yalnızca bakan değil; kullanan, dokunan ve iz bırakan bir özne hâline geliyor. Bu durum, sanat eserini kırılganlaştırmıyor; aksine, onu daha canlı kılıyor. Masa üzerinde geçirilen her an, eserin algısını yeniden şekillendiriyor. Bir nesnenin etrafında kurulan gündelik pratikler, sanatın anlam katmanlarını çoğaltıyor.
Bu yaklaşım, son yıllarda uluslararası ölçekte de güçlü örneklerle karşımıza çıkıyor. Galeri mekânlarında sergilenen işlevsel heykeller, koleksiyonerlere sunulan sanat objeleri ya da yaşam alanlarına yerleştirilen tekil tasarım eserleri, sanatın elit bir izleme pratiği olmaktan çıkıp yaşanan bir deneyime dönüşmesine işaret ediyor. Sanat, artık yalnızca “görülmek” istemiyor; “hayata karışmak” istiyor.
Valnott ile hayata geçirilen bu masa, tam da bu çağdaş algının yerel ve güçlü bir karşılığı olarak okunabilir. Ne tamamen tasarım nesnesi ne de yalnızca bir resim olan bu çalışma, sanat ile gündelik hayat arasındaki sınırın ne kadar geçirgen olduğunu hatırlatıyor. Disiplinler arası bir duruş sergileyen iş, izleyiciyi kesin tanımların ötesine geçmeye davet ediyor.
Sonuç olarak bu çalışma, sanatın nerede başladığı ve nerede bittiği sorusunu bilinçli biçimde yanıtsız bırakıyor. Çünkü burada esas olan, bir tanım üretmek değil; tanım ihtiyacını askıya almak. Sanat, bu masada sabitlenen bir nesneye dönüşmüyor. Aksine, etrafında yaşanan her anla birlikte yeniden kurulan bir hâl olarak var oluyor. Bakış, kullanım ile; estetik, alışkanlıkla; düşünce, bedenle karşılaşıyor.
Bu karşılaşma, izleyiciyi güvenli bir izleme mesafesinden çıkarıyor. Sanat, burada özel bir dikkat talep etmiyor; sessizce, gündelik akışın içine karışarak kendini açığa çıkarıyor. Bir yüzeye yaslanırken, bir objeyi yerleştirirken ya da farkında olmadan renklerin arasında gezinirken sanatla temas ediliyor. Bu temas anı çoğu zaman bilinçli değil; tam tersine, gündelik hayatın olağanlığı içinde gerçekleşiyor.
Tam da bu nedenle bu çalışma, sanatın deneyimlenme biçimine dair güçlü bir önerme sunuyor. Sanat, artık yalnızca bakılan bir temsil değil; yaşanan, temas edilen ve iz bırakan bir varlık. Eser, izleyiciyi karşısına almıyor; onunla aynı düzlemde var olmayı tercih ediyor. Böylece sanat, bir gösteri olmaktan çıkıp bir eşlik hâline dönüşüyor.
Gündelik hayatta nesneler çoğunlukla görünmezdir. Onlara dokunuruz ama bakmayız; kullanırız ama düşünmeyiz. Bu masa ise bu otomatik ilişkiyi bilinçli biçimde kesintiye uğratıyor. İşlevini sürdürürken aynı anda bakışı durduruyor. Alışkanlıkla yapılan bir hareketi, düşünsel bir karşılaşmaya dönüştürüyor. Sanat, hayatın önüne geçmeden, onun tam ortasında konumlanıyor.
Bu yaklaşım, sanatın kırılganlığına dair yerleşik algıyı da sorguluyor. Korunması gereken, mesafeyle çevrili bir alan yaratmıyor. Steril bir sessizlik talep etmiyor. Aksine, zamanın izlerini kabul ediyor. Kullanılmayı, temas edilmeyi, yaşlanmayı ve dönüşmeyi reddetmiyor. Sanat burada sabitlenmiş bir değer değil; yaşayan, değişen ve gündelik hayatla birlikte ilerleyen bir yapı hâline geliyor ve belki de en güçlü soru tam olarak burada beliriyor: Sanatla gerçekten ne zaman karşılaşıyoruz? Onu yalnızca özel anlara, belirlenmiş mekânlara ve tanımlı bağlamlara mı hapsediyoruz? Yoksa farkında olmadan, her gün onunla temas mı ediyoruz?
Belki de sanat, en güçlü hâlini tam da burada buluyor. Hayatın içine sızdığında, görünmezleştiğinde ve gündelik olanla ayrılmaz hâle geldiğinde. Çünkü bazen sanat, kendini en çok unutturduğu anda hatırlatır.
