Wellcome Collection, 2.000 Jain El Yazmasını Topluluğa İade Ediyor

Londra’daki Wellcome Collection, Hindistan kökenli bir din olan Jainizm’e ait yaklaşık 2.000 el yazmasını İngiltere Jainoloji Enstitüsü’ne devretmeye hazırlanıyor. 1919 yılında satın alınan koleksiyon, Güney Asya dışında bulunan en büyük Jain el yazması topluluğu olma özelliğini taşıyor.

İade süreci, geçen ay Birleşik Krallık Avam Kamarası’nda imzalanan bir mutabakat zaptıyla resmiyet kazandı. Ancak eserler alışılmışın aksine menşe ülkeye değil, Birmingham Üniversitesi bünyesindeki Birmingham Jain Çalışmaları Merkezi’nde korunmak ve araştırmacıların erişimine açılmak üzere İngiltere Jainoloji Enstitüsü’ne teslim edilecek.

Bu kararın arkasında tarihsel nedenler bulunuyor. El yazmalarının geldiği bölge, 1947’de Hindistan’ın bölünmesiyle Pakistan sınırları içinde kaldı. Bölgedeki Jain topluluğunun büyük bölümü göç etmek zorunda kalırken, bugün Pakistan’da bu mirası koruyabilecek bir kurum bulunmuyor. Hindistan’da ise koleksiyonun emanet edilebileceği tek bir merkezi Jain kurumu olmadığı için İngiltere’deki enstitü uygun çözüm olarak öne çıktı.

^{Wellcome Collection, Londra}

Yaklaşık 2.000 el yazmasının 1.200’ü, Pencap bölgesindeki kimliği kesin olarak belirlenemeyen bir Jain tapınağından, geri kalanı ise bugünkü Pakistan sınırları içindeki farklı kaynaklardan geliyor. Bazı el yazmalarının hâlâ 1919 tarihli gazetelere sarılı şekilde korunmuş olması, koleksiyonun tarihine ilişkin dikkat çekici ayrıntılar arasında yer alıyor.

Koleksiyonun yaklaşık yarısını sağlık ve tıp alanındaki metinler oluşturuyor. Bunlar arasında, erken dönem Jain tıp geleneğine ilişkin günümüze ulaşan en eski nüshalardan biri olduğu düşünülen bir el yazması ile Jainizm’in en önemli kutsal metinlerinden Kalpasutra’nın 16. yüzyıl başlarına tarihlenen bir kopyası da bulunuyor. Koleksiyonda ayrıca 1592 tarihli erken dönem Hintçe bir inceleme ve çoğunluğu Prakrit dilinde kaleme alınmış çok sayıda dini ve bilimsel metin yer alıyor.

Wellcome Collection koleksiyonlar sorumlusu Adrian Plau, arşiv kayıtlarının eserlerin 1919 yılında “düşük bir bedelle” satın alındığını gösterdiğini belirtiyor. İngiltere Jainoloji Enstitüsü Mütevelli Heyeti Üyesi Mehool Sanghrajka ise, 1947’de yaşanan bölünme sırasında çok sayıda Jain kültür varlığının kaybolduğunu hatırlatarak, Wellcome Collection’ın el yazmalarını bugüne kadar korumuş olmasının önemli bir kültürel mirasın günümüze ulaşmasını sağladığını ifade ediyor.

Fiziksel transferin bu yıl başlaması ve birkaç yıl içinde tamamlanması planlanıyor. Yaklaşık 265.000 el yazmasından oluşan uluslararası koleksiyonunu yöneten Wellcome Collection, farklı topluluklara ait diğer eserler için de benzer iade süreçlerine yönelik görüşmeler yürüttüğünü açıkladı. Bu gelişme, müzelerde bulunan kültürel mirasın köken topluluklarıyla yeniden buluşturulmasına yönelik uluslararası tartışmalarda dikkat çeken yeni örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.