Kapak: Sylvie Fleury, She-Devils on Wheels, 1997.
Basel’den Zürih’e, Riehen’den Bern’e ve Lozan’a uzanan İsviçre’nin sonbahar sergi sezonu, sanat tarihini yeniden değerlendirmeye, gözden kaçmış sanatçıları keşfetmeye ve sanat, mimari, doğa ile toplum arasındaki değişen ilişkileri incelemeye davet ediyor.
İsviçre, 2026 sonbaharını merak uyandıran bir sergi programıyla karşılıyor. Ülkenin önde gelen müzelerinde ve çağdaş sanat kurumlarında, tanınmış isimler daha az bilinen tarihsel anlatılarla buluşurken kimlik, malzeme özgürlüğü ve sanatsal deneycilik gibi konular öne çıkıyor. İsviçreli bir koleksiyonerin öncü vizyonundan Franz Gertsch’in anıtsal resimlerine, Beyeler Vakfı’nın mimari dönüşümünden Ted Joans’ın radikal hayal gücüne uzanan bu sergiler, sanatın çevremizdeki dünyayı nasıl yansıttığını anlamak için farklı perspektifler sunuyor.
Bu sezonu özellikle dikkat çekici kılan, sergilerin benimsediği yaklaşımların çeşitliliği. Bazı kurumlar yeniden ele alınmayı hak eden hikâyeleri gün yüzüne çıkarmak için geçmişe yönelirken diğerleri soyutlama, beden, manzara ve sanatsal özgürlüğe ilişkin yerleşik düşünceleri sorguluyor. Sezon boyunca iki koleksiyonerin hikâyesi de sergiler arasında anlamlı bir bağ kuruyor: Basel’de Gertrud Dübi-Müller ve Vevey’de Jean Planque.
Ferdinad Hodler, Aşk, Çalışma, 1907- 1908.
Kunstmuseum Basel’de sezon, modern sanata katkıları daha fazla takdiri hak eden sıra dışı İsviçreli koleksiyoner, fotoğrafçı, dağcı ve otomobil sürücüsü Gertrud Dübi-Müller’in yeniden keşfiyle başlıyor.
Yaklaşık seksen sanat eserini, fotoğrafı ve daha önce yayımlanmamış belgeleri bir araya getiren sergi, döneminin kültürel yaşamında aktif rol üstlenmiş bir kadının kişisel portresini ortaya koyuyor. Dübi-Müller’in koleksiyonunda Vincent van Gogh, Paul Cézanne, Gustav Klimt, Henri Matisse, Ferdinand Hodler ve Cuno Amiet gibi önemli sanatçıların eserleri bulunuyordu. Van Gogh’un Charles-Elzéard Trabuc Portresi’ni 1908 gibi erken bir tarihte edinmesi, sanatsal değerlendirmelerindeki bağımsızlığını ve kendi ilgilerinin peşinden gitme konusundaki özgüvenini gösteriyor.
Dübi-Müller, sanat tarihini uzaktan takip eden bir koleksiyonerden çok daha fazlasıydı. Cuno Amiet’ten resim dersleri aldı, Ferdinand Hodler ve Giacometti ile yakın dostluklar kurdu ve yaşadığı dünyayı fotoğraf aracılığıyla belgeledi. Bir bölümünü kardeşi Josef Müller ile birlikte oluşturduğu koleksiyonu, bugün Kunstmuseum Solothurn’da bulunan kamusal sanat koleksiyonlarına önemli katkılar sağladı. Sergi, bağımsızlığını sanat dünyasının ötesine taşıyan bir kadını da görünür kılıyor. Dağcılığa ve otomobillere duyduğu tutku, yaşadığı dönemin toplumsal beklentilerine meydan okuyordu.
Kunstmuseum Basel, Dübi-Müller’in hikâyesini yeniden gündeme taşıyarak modernizmin ardındaki insanları ve koleksiyonerlerin sanatçıların tanınmasında oynadığı, çoğu zaman göz ardı edilen rolü yeniden değerlendirmeye davet ediyor.
İsviçre’nin 2026 sonbahar kültür takvimindeki en önemli gelişmelerden biri, mimar Peter Zumthor tarafından tasarlanan yeni müze binasının açılışıyla Fondation Beyeler’de yaşanıyor. Bu gelişme, müzenin hem mimari kapasitesinde hem de sergileme alanlarında önemli bir genişlemeye işaret ediyor. Wyss Müzesi olarak bilinen yeni yapı; Renzo Piano’nun tasarladığı simgesel müze binası, genişletilmiş park ve yenilenen tarihî yapılarla birlikte daha kapsamlı bir kültürel bütün oluşturuyor.
Açılış sergisi Constellations (Takımyıldızlar), yaklaşık 230 eseri bir araya getirerek kurum tarihinin en büyük koleksiyon sunumunu gerçekleştiriyor. Proje, mimariyi sanat eserlerinin sergilendiği tarafsız bir mekân olarak değerlendirmek yerine eserler, yapılar ve çevredeki doğal ortam arasındaki ilişkiyi merkeze alıyor.
Constellations başlığı, sanat tarihinin doğrusal bir anlatısından çok, bir ilişkiler ağını çağrıştırıyor. Genişletilen sergi alanları, vakfın koleksiyonundaki eserlerin yeni edinimlerle ve İsviçre’deki ve uluslararası özel koleksiyonlardan ödünç alınan önemli yapıtlarla bir araya gelmesine yeni olanaklar sağlıyor. Ziyaretçi deneyimi, yalnızca başyapıtları tek tek görmekle sınırlı kalmıyor; eserlerin birbirleriyle ve onları çevreleyen yeni mimariyle birlikte ele alındığında anlamlarının nasıl değiştiğini gözlemleme fırsatını da içeriyor.
Müzelerin rolüne yönelik ilginin yeniden arttığı bir dönemde Constellations, müzenin kendisini sürekli gelişen bir kültürel ortam olarak ortaya koyuyor.
Ruth Asawa
Fondation Beyeler’in sonbahar programı, sıradan malzemeleri olağanüstü incelikte yapıtlara dönüştüren Japon kökenli Amerikalı sanatçı Ruth Asawa’nın (1926–2013) Avrupa’daki ilk retrospektifiyle zenginleşiyor.
Özellikle ilmekli tel heykelleriyle tanınan Asawa, mekânda organik biçimde büyüyormuş izlenimi veren karmaşık, asılı formlar üretti. Şeffaf yapıları, ışığın içlerinden geçmesine olanak tanıyarak çevrelerindeki havayı da sanat eserinin bir parçasına dönüştürüyor.
Ancak sergi, sanatçının tanınmış tel heykelleriyle sınırlı kalmıyor; bronz eserlerini, çizimlerini, baskılarını, resimlerini ve kamusal alanlar için geliştirdiği projelerini de kapsıyor. Bu çalışmalar bir arada değerlendirildiğinde, Asawa’nın üretiminin tek bir malzemeye ya da kategoriye indirgenemeyeceği görülüyor.
Sanatçının eserleri, tekrarın, dokunmanın ve yalın malzemelerin nasıl olağanüstü karmaşıklıkta bir sanatsal dil oluşturabildiğini keşfetme olanağı sunuyor.
Sam Keller (Fotoğraf: Burkhard Maus'un izniyle)
Bu sonbahar, Fondation Beyeler Direktörü Sam Keller için de önemli bir takdiri beraberinde getiriyor. Keller, Basel’in sanatsal ve kültürel yaşamına 25 yılı aşkın süredir sağladığı katkılar nedeniyle Basel-Stadt hükümeti tarafından 2026 Basel Kültür Ödülü’ne layık görüldü.
2008 yılında Fondation Beyeler’in yönetimini üstlenmeden önce, 2000–2007 yılları arasında Art Basel’i yöneten Keller, fuarın uluslararası sanat dünyasının önde gelen etkinliklerinden birine dönüşmesinde önemli rol oynadı. Ayrıca fuarın ilk uluslararası edisyonu olan Art Basel Miami Beach’in kuruluşuna öncülük etti.
Basel Kültür Ödülü, Keller’in yalnızca belirli kurumlara yaptığı katkıları değil, Basel’in uluslararası kültür dünyasındaki konumunu güçlendirmede üstlendiği daha geniş rolü de takdir ediyor.
Pablo Picasso, Şapkalı Kadın (detay).
Sonbahar sezonu, Vevey’deki Musée Jenisch’te Jean Planque Koleksiyonu’nun açılış sergisiyle, İsviçre’nin Fransızca konuşulan bölgesine koleksiyonculuk tarihinden önemli bir hikâye daha taşıyor.
Vaud kantonundan gelen, kendi kendini yetiştirmiş İsviçreli ressam ve koleksiyoner Jean Planque (1910–1998), resmî bir sanat eğitimi ya da büyük bir kişisel serveti olmamasına rağmen modern sanata ilişkin olağanüstü bir bakış açısı geliştirdi.
Müzenin tamamına yayılan sergi, Planque’ın Paul Cézanne’dan etkilenerek gerçekleştirdiği ilk edinimlerinden 1950’lerde çağdaş soyut sanatı keşfetmesine uzanan yolculuğunu izliyor. Koleksiyon; Cézanne, Claude Monet, Pierre Bonnard, Pablo Picasso, Paul Klee ve Jean Dubuffet gibi önemli sanatçıların eserlerini bir araya getiriyor. Böylece ziyaretçilere, modern sanatın birkaç kuşağı boyunca kişisel bir vizyonun nasıl geliştiğini takip etme fırsatı sunuyor.
Planque’ın hikâyesini özellikle etkileyici kılan, koleksiyonculuğu bir keşif süreci olarak görmesiydi. Jean Dubuffet ile tanışması, daha önce benimsediği klasik sanat anlayışını sorgulamasına yol açarken Picasso ile dostluğu, profesyonel yaşamında önemli bir yer edindi.
1954–1972 yılları arasında Galerie Beyeler’de çalışan Planque, Simon Hantaï, Mark Tobey ve Henri Michaux gibi o dönemde İsviçre’de fazla tanınmayan sanatçılarla da karşılaştı.
Basel’deki Gertrud Dübi-Müller’in hikâyesiyle birlikte ele alındığında Planque’ın mirası, bireysel bir sanatsal inancın gelecek kuşakların modern sanatla kuracağı ilişkiyi nasıl şekillendirebileceğini çarpıcı biçimde hatırlatıyor.
Kunstmuseum Bern, İsviçre’nin en önemli modern sanatçılarından Franz Gertsch’e odaklanıyor. Museum Franz Gertsch ile iş birliği içinde hazırlanan Blow Up I ve II, sanatçının kariyerini yeniden ele alan kapsamlı bir retrospektif niteliği taşıyor.
Altmış yılı aşkın sanatsal üretimi kapsayan iki bölümlü proje, anıtsal resimleriyle fotorealizmin öncülerinden biri olarak uluslararası ün kazanan Gertsch’in sanat yaşamını inceliyor.
Sergi, sanatçının 1950’lerin ortalarından itibaren geçirdiği dönüşümü; 1970’lerin gençlik ve müzik sahnelerini konu alan eserleri, aile portreleri, sanatçı ve arkadaş tasvirleri ile geniş manzara resimleri üzerinden ele alıyor.
Serginin ikinci bölümü, Burgdorf’taki Museum Franz Gertsch’te 19 Eylül 2026 – 28 Şubat 2027 tarihleri arasında ziyaret edilebiliyor.
Michael Ancher, Anna Ancher ve Marie Kroyer Spaziergang'da, 1897.
Ekim ayının sonunda açılan sergi, ziyaretçileri 1830–1930 yılları arasında sanatsal ve kişisel özgürlüğün güçlü simgelerine dönüşen üç farklı yere götürüyor: Güney İtalya’daki Capri, Danimarka’nın kuzey kıyısındaki Skagen ve İsviçre’deki Monte Verità.
Bu üç yer, doğaya yakınlığı, alternatif topluluk biçimlerini ve yerleşik toplumsal beklentilerin ötesinde bir yaşam kurma olasılığını temsil ediyordu. Ancak özgürlük arayışı, çoğu zaman gündelik yaşamın gerçekleriyle çatışıyordu.
Ütopya ile gerçeklik arasındaki bu gerilim, sergiye eleştirel bir boyut kazandırıyor. Geleneksel toplumdan uzaklaşma hayali, aynı zamanda ayrıcalıklarla şekilleniyordu. Bir yerin idealleştirilmiş imgesi, orada yaşayan insanların gerçek yaşam koşullarını görünmez kılabiliyordu.
Capri, Skagen ve Monte Verità’yı ortak bir anlatıda buluşturan Kunstmuseum Bern, ziyaretçileri sanatsal yenilik ile toplumsal dönüşüm arasındaki ilişki üzerine düşünmeye davet ediyor.
Sergi, yalnızca sanatçıların yöneldiği manzaraları değil, bu manzaralara yükledikleri idealleri ve söz konusu ideallerin sınırlarını da ele alıyor.
Zentrum Paul Klee, sanatçı, peyzaj mimarı ve çevreci Roberto Burle Marx’a adanan Modernismo Tropical sergisiyle Brezilya’ya yöneliyor.
Burle Marx, modern resmin ilkelerini bahçe ve kamusal alan tasarımlarına taşıyarak peyzaj mimarlığında önemli bir dönüşüm gerçekleştirdi. Tasarımları çoğu zaman soyut kompozisyonları andırıyor.
Sergi, sanat ve tasarım ile yapılı çevre ve doğal dünya arasındaki sınırları yeniden düşünmeye davet ediyor.
Caspar Heinemann, Abracadabra 2026.
İngiliz sanatçı Caspar Heinemann, dil, tarih ve hayal gücü arasındaki ilişkileri araştırdığı sergisinde heykel, enstalasyon, performans, çizim ve metni bir araya getiriyor.
1994 yılında Londra’da doğan ve Glasgow’da yaşayan Heinemann, üretiminde queer tarihinden ve karşı kültür hareketlerinden besleniyor. Sanatçının Birleşik Krallık dışında gerçekleştirdiği ilk kurumsal kişisel sergisi olan Kaderi Zorlamak, ziyaretçileri belirsizliğe ve beklenmedik olasılıklara açık olmaya davet ediyor.
Serginin merkezinde, Kunsthalle Zürich için özel olarak geliştirilen büyük ölçekli Abracadabra (2026) enstalasyonu yer alıyor.
Gece gökyüzü motifinin yinelenmesi, bu enstalasyonu Heinemann’ın sürekliliğe ve büyülü düşünceye duyduğu ilgiyle ilişkilendiriyor.
Heidi Bucher, Bodyshell Mosa, 1972.
Chiharu Shiota, Sonsuz Bağlantılar, 2026.
Sanat, figüratif temsilden uzaklaşıp çizgiye, renge, yüzeye ve geometrik yapılara yöneldiğinde insan bedenine ne olur?
Sergi, bu sorudan hareketle konstrüktivist ve somut sanatın bedeni zorunlu olarak dışladığı yönündeki geleneksel anlayışı sorguluyor.
Heidi Bucher, Eva Fàbregas, Kimsooja, Bruce Nauman, Chiharu Shiota ve Franz West’in eserlerini bir araya getiren sergi, fiziksel varlığın soyut sanatın içinde nasıl yer bulabildiğini araştırıyor.
Beden, burada yalnızca temsil edilen bir özne olmaktan çıkarak bir ölçü birimine, yapısal unsura ve mekânı düzenleme biçimine dönüşüyor.
Shamiran Istifan, Oyuncak Ev, 2026.
İki İsviçreli sanatçı arasında kurulan diyalog, 1990’ların feminist sanatını günümüzün kimlik, sınıf ve aidiyet meseleleriyle ilişkilendiriyor.
Bu karşılaşmanın çıkış noktasını, müze koleksiyonunda yer alan ve kadınların geleneksel olarak erkek egemen kabul edilen alanlardan dışlanmasını ele alan Sylvie Fleury’nin SHE DEVILS ON WHEELS – HEADQUARTERS (1997) adlı eseri oluşturuyor.
Fleury, tüketim kültürü, moda, lüks ve arzunun görsel diliyle kurduğu ilişkiyle tanınıyor. Güç ve statüyle özdeşleşen sembolleri dönüştürerek belirli alanlarda kimin, hangi koşullar altında var olabileceğini belirleyen toplumsal kodları sorguluyor.
Müze, Fleury’nin eserlerini İsviçreli sanatçı Shamiran Istifan’ın yeni çalışmalarıyla buluşturuyor. Istifan’ın üretimi, gündelik yaşamdaki kültürel kodları, kadın kuşakları arasında aktarılan feminist anlatıları ve sınıf ile aidiyete ilişkin güncel ilişkileri inceliyor.
Bu karşılaşma, farklı kuşaklar ve sanatsal stratejiler arasında dikkat çekici bir diyalog oluşturuyor.
Sergi, feminizmi tamamlanmış bir tarihsel dönem olarak ele almak yerine özerklik, görünürlük ve bireyin dünyadaki yerini tanımlama hakkı gibi meselelerin nasıl gelişmeye devam ettiğini gösteriyor.
Aynı zamanda müze koleksiyonlarının rolünü de hatırlatıyor: Yerleşik eserler güncel sanat pratikleriyle ilişki içine girdiğinde, bu eserlere yönelik yorumlar yenilenebiliyor ve taşıdıkları anlam genişleyebiliyor.
Nicole L’Huillier, Canción de Amor.
Nicole L’Huillier, ziyaretçileri aşkı yalnızca bir duygu olarak değil, dinleme, paylaşma ve bağ kurma pratiği olarak yeniden düşünmeye davet ediyor.
Etkileşimli ses enstalasyonları, salıncaklar, fısıldayan kaplar ve kalp atışını çağrıştıran heykelsi formlar aracılığıyla sanatçı, sergi mekânını sesin ve bedenin iletişim araçlarına dönüştüğü katılımcı bir ortama dönüştürüyor.
Ziyaretçileri oyun oynamaya, karşılık vermeye ve birbirleriyle etkileşim kurmaya teşvik eden sergi, çağdaş toplumun işlemsel ilişkilere dayanan mantığını sorguluyor.
Ted Joans, Trader Joe’s Bags, 2002.
Ted Joans: Black Flower, edebiyat, görsel sanatlar, caz, Sürrealizm ve politik aktivizm arasındaki sınırları aşan bir sanatçıyı yeniden gündeme taşıyor.
Ted Joans (1928–2003), ağırlıklı olarak şiirleri, caz eleştirileri ve otobiyografik yazılarıyla tanınsa da görsel sanat üretimi de aynı ölçüde yaratıcı bir nitelik taşıyor.
Sanatçının eserlerine adanan ilk monografik sergi, kapsamlı araştırmalar ve mirasçılarıyla yürütülen yakın iş birliği sonucunda bir araya getirilen çizimleri, kolajları ve deneysel filmleri kapsıyor.
Irk ayrımcılığının yaygın olduğu Amerika Birleşik Devletleri’nde doğan Joans, Afrika diasporasının entelektüel geleneklerinden ve uluslararası Sürrealizm hareketinden beslenerek kendine özgü bir sanatsal dil geliştirdi.
Joans için kolaj, yalnızca sanatsal bir teknik değildi. Yerleşik anlatıları bozmanın, imgeler, tarihler ve kültürler arasında beklenmedik bağlantılar kurmanın da bir yoluydu.
Eserleri, oyunbaz görsel buluşlarla politik direniş arasında hareket ederken sanat tarihinin Avrupa merkezli anlatılarına meydan okuyor ve Afrika kökenli toplulukların kültürel mirasını araştırıyor.
Deneysel filmleri ise görüntü ile sesin nasıl dinamik bir diyalog kurabileceğini göstererek sanatçının caz ve performansla uzun yıllara yayılan ilişkisini yansıtıyor.
Black Flower, Ted Joans’ı tek bir sanat akımıyla tanımlamak yerine onun kıtalar, disiplinler ve politik bağlamlar arasında uzanan sanatsal yolculuğunu izliyor.
3 ay önce
Kunstmuseum Basel'de Cao Fei ile “Yakın Geleceğe Dair Tanıklıklar”
4 ay önce
Art Basel 2026: Tüm Yollar Basel'e Çıkar
5 ay önce
Minör Bir Bienal, Majör Bir Kriz: 61. Venedik Bienali
5 ay önce
Mit, Modernizm ve Piyasa: Christie’s’te Nicole Kidman Etkisi
5 ay önce
Irmak Dönmez Kunsthalle Mannheim İçin "Pasta Yaptı"
